Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΑ) τονίζει
ότι «Η έκθεση 15 κυκλαδικών αντικειμένων από την επονομαζόμενη «Συλλογή Στερν»,
στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης-Ίδρυμα Γουλανδρή στην Αθήνα, είναι η δεύτερη
πράξη της μεμπτής και κατακριτέας διαδικασίας που ξεκίνησε με την υπογραφή της
συμφωνίας νομιμοποίησης της αρχαιοκαπηλίας από την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα
Μενδώνη και την κύρωσή της με τις ψήφους της κυβερνητικής πλειοψηφίας στη
Βουλή.»
Ειδικότερα ο ΣΕΑ αναφέρει ότι «Οι 15 αρχαιότητες της 3ης χιλιετίας,
κλεμμένες από τις Κυκλάδες, παρουσιάζονται στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, σαν
να είναι διακοσμητικά αντικείμενα, χωρίς αρχαιολογικά συμφραζόμενα. Την ίδια
στιγμή 145 κυκλαδικές αρχαιότητες βρίσκονται στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Ν.
Υόρκης και 1 ειδώλιο βρίσκεται ακόμη στην οικία του Λ. Στερν! Σε ένα χρόνο από
τώρα τα 15 αντικείμενα θα γυρίσουν στην Ν. Υόρκη για να εκτεθούν εκεί για 25+25
χρόνια, αποδεικνύοντας πόσο στρεβλή είναι η χρήση του όρου «επαναπατρισμός» από
την ελληνική κυβέρνηση.
Στην αφίσα της έκθεσης, οι διοργανωτές (το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης-Ίδρυμα
Γουλανδρή και το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού) επέλεξαν να εικονίσουν το
ειδώλιο αρ. 138 της Συλλογής, που προέρχεται από λαθρανασκαφή στην Κέρο!
Το ειδώλιο 138 της Συλλογής
Στερν προερχόμενο από την Κέρο. Πριν φτάσει στα χέρια του L.Stern ήταν στη,
συλλογή Ian Woodner.
Πρόκειται για ειδώλιο γυναικείας
μορφής, της Πρωτοκυκλαδικής ΙΙ περιόδου. Το λυρόσχημο κεφάλι έχει ανάγλυφα
αποδοσμένα τα μάτια και τα φρύδια. Αρχικά ήταν επιζωγραφισμένα, όπως και τα
μαλλιά. Ο κορμός είναι σχεδόν παραλληλόγραμμος, τα χέρια τοποθετημένα οριζόντια
κάτω από τα στήθη, που αποδίδονται σχηματικά, ως ανάγλυφα τρίγωνα. Τα πόδια
έχουν μικρή κάμψη στα γόνατα και χωρίζονται μεταξύ τους από βαθιά διαμπερή
χάραξη. Σε κατατομή το ειδώλιο είναι σχεδόν επίπεδο.
Η πρώτη δημοσίευση του ειδωλίου
έγινε το 1987 από την μελετήτρια της κυκλαδικής τέχνης P. Getz-Preziosi, για
την οποία ο Leonard Stern δήλωσε ότι συμβουλευόταν για την αγορά κυκλαδικών
αντικειμένων (δημοσίευμα New York Post 12/10/2022). Στο βιβλίο της Early Cycladic
Art in North American Collections, Richmond 1987, λέει ότι το ειδώλιο
προέρχεται από την Κέρο, ενώ στο βιβλίο της Pat Getz-Gentle, Personal styles in
Early Cycladic Sculpture, Wiskonsin 2001, το αναφέρει ως προερχόμενο από τον
«Θησαυρό της Κέρου». Η απόδοση στον «Θησαυρό της Κέρου» επαναλαμβάνεται στην
έκδοση του Ιδρύματος Ν. Π. Γουλανδρή Π. Σωτηρακοπούλου, Ο Θησαυρός της Κέρου:
Μύθος ή πραγματικότητα;, Αθήνα 2005.
Πριν περάσει στη Συλλογή του L.
Stern, βρισκόταν στην συλλογή της Woodner Family από το 1968 ή 1969, χρονολογία
που συμπίπτει με την εμφάνιση του «Θησαυρού της Κέρου» στην αγορά αρχαιοτήτων,
μετά τις μεγάλες λαθρανασκαφές της δεκαετίας του 1950 και 1960 στο νησί της
Κέρου.
Πρόκειται για ένα από τα 5
ειδώλια της Συλλογής Στερν που προέρχονται από τις λαθρανασκαφές της Κέρου,
σύμφωνα με την σχετική βιβλιογραφία. Το ίδιο το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης –
Ίδρυμα Γουλανδρή αναφέρει στον ιστότοπο του ότι
πρόκειται για ένα σύνολο «θραυσμένων ειδωλίων και αγγείων που
ανασκάφηκαν παράνομα τη δεκαετία του 1950 στη νησίδα Κέρος, μεταξύ Νάξου και
Αμοργού».
Τα στοιχεία αυτά έχουν κατατεθεί
στην αρμόδια Εισαγγελέα από τον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων και τον Σύλλογο
Εκτάκτων Αρχαιολόγων.
Όλα τα παραπάνω αποδεικνύουν
ότι, σε αντίθεση με τα λεγόμενα της Υπουργού Πολιτισμού, οι κυκλαδικές
αρχαιότητες της Συλλογής Στερν κάθε άλλο παρά άγνωστες είναι, αφού έχουν
δημοσιευτεί σε πολλά εγχειρίδια από το 1977 και εξής, ενώ και ο ίδιος ο L.
Stern έχει εκδώσει βιβλίο με τα κυκλαδικά ευρήματα της συλλογής του το 2004 (Cycladic
Masterpieces, Harmon Fine Arts, New York 2004).
Η Υπουργός Πολιτισμού Λ. Μενδώνη
και το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης-Ίδρυμα Γουλανδρή είναι υπόλογοι για την
νομιμοποίηση της αρχαιοκαπηλίας που επιφέρουν με την Συμφωνία που συνυπέγραψαν.
Η ελληνική κυβέρνηση είναι
υπόλογη για την κύρωση μιας συμφωνίας που, επιπλέον, αποφέρει οικονομικά οφέλη
στο ιδιωτικό Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης και στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Ν.
Υόρκης, που ισούνται με αντίστοιχη οικονομική ζημία του ελληνικού δημοσίου.
Κλεμμένα Είναι! Η διαβόητη «Συμφωνία» για τα 161 κυκλαδικά αντικείμενα
αποδεικνύεται σκάνδαλο ολκής.»
Σημειώνεται πως ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων και ο Σύλλογος Εκτάκτων
Αρχαιολόγων ζητούν έρευνα από την Εισαγγελία Αρχαιοκαπηλίας για την προέλευση
των 161 αντικειμένων της «Συλλογής Στερν».
Συγκεκριμένα οι δύο Σύλλογοι προσέφυγαν
στην Εισαγγελέα Προστασίας Περιβάλλοντος (αρμόδια και για θέματα
αρχαιοκαπηλίας) της Εισαγγελίας Αθηνών.
Σύμφωνα με τους Συλλόγους η Αναφορά
που κατατέθηκε στις 11/10/2022, συνοδεύεται από όλες τις ενδείξεις συνεργασίας
του L. Stern με τον καταδικασμένο διεθνώς για αρχαιοκαπηλία Symes, την ταύτιση
του ειδωλίου αρ. 29 της «Συλλογής» με το αρχείο του καταδικασμένου για
αρχαιοκαπηλία αρχαιοπώλη και παράνομου διακινητή έργων τέχνης Gianfranko
Becchina, την απόδοση ειδωλίων της Συλλογής Στερν με την αρχαιοκαπηλία στο νησί
της Κέρου και το σύνολο ευρημάτων που βγήκαν λαθραία από τη χώρα («Θησαυρός της
Κέρου») καθώς και τις ενδείξεις ότι υπάρχουν και άλλες αδήλωτες ελληνικές
αρχαιότητες στα χέρια του αμερικανού πολίτη L. Stern.
Ειδικά για την Κέρο, από την
οποία προέρχονται τα ειδώλια με αριθμούς 111, 138, 157, 177, 181 της Συλλογής
Στερν, οι Σύλλογοι επισημαίνουν ότι οι αρχαιολογικές ταυτίσεις «αποτελούν
σοβαρή ένδειξη, που χρειάζεται περαιτέρω έρευνα, ότι τα αντικείμενα αυτά
αποτελούν ευρήματα παράνομης ανασκαφής και παράνομης διακίνησης εκτός της
χώρας» και συνεχίζουν: «Επισημαίνουμε την ιδιαίτερη περίπτωση της Κέρου: μετά
τη διαπίστωση εκτεταμένης σύλησης στην περιοχή «Κάβος» (ή «Κάβος Δασκαλιού»),
ξεκίνησε ανασκαφή το 1964 από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Έκτοτε έως και το 2018
διενεργήθηκαν διάφορες σωστικές και συστηματικές επιφανειακές και ανασκαφικές
έρευνες. Ωστόσο, η αρχαιοκαπηλική δράση εξακολουθούσε, έως και πρόσφατα,
παράλληλα προς τις επίσημες έρευνες.
Το σύνολο κυκλαδικών ειδωλίων
και θραυσμάτων κυκλαδικών ειδωλίων της ιδιωτικής Συλλογής Η. και M.-L.
Erlenmayer προέρχονται πέραν πάσης αμφιβολίας από την Κέρο, όπως επιβεβαιώθηκε
πλήρως από την αρχαιολογική έρευνα που απέδειξε ότι θραύσματα ειδωλίων από την
συλλογή (σήμερα στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης) συνανήκαν με θραύσματα ειδωλίων
που φυλάσσονταν στο Μουσείο της Νάξου προερχόμενα από την ανασκαφή της
Αρχαιολογικής Υπηρεσίας.»
Σύμφωνα με την Αναφορά,
«προκύπτει ότι ο ιδιώτης αμερικανός πολίτης κ. Leonard Stern πρέπει να ελεγχθεί
για την προέλευση των αντικειμένων που είχε ή έχει στην κατοχή του, τόσο των
161 αρχαίων αντικειμένων που περιλαμβάνονται στη Συμφωνία που κυρώθηκε με το Ν.
4968/2022 όσο και άλλων αρχαίων αντικειμένων που τυχόν έχουν εξαχθεί παράνομα
από την ελληνική επικράτεια, για παραβίαση των διατάξεων περί κατοχής,
συλλογής, διακίνησης αρχαιοτήτων (άρθρα 23, 27, 28, 29, 32, 34), και με βάση
τις ποινικές διατάξεις του Ν. 4858/2021 (κλοπή μνημείων, υπεξαίρεση, αποδοχή
και διάθεση μνημείων που αποτελούν προϊόντα εγκλήματος, παράβαση υποχρέωσης
δήλωσης μνημείου, παράνομη μεταβίβαση μνημείου, παράνομη εξαγωγή πολιτιστικών
αγαθών, άρθρα 53-70).
Ειδικά για το ειδώλιο αρ. 29 που
είναι αποδεδειγμένα προϊόν λαθρανασκαφής, αρχαιοκαπηλίας και παράνομης
διακίνησης,ο κ. L. Sternοφείλει εξηγήσεις. Περαιτέρω, ερευνητέα η τυχόν ύπαρξη
κυκλώματος παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων, σχετιζόμενο με όλα τα παραπάνω,
που εμπίπτει στην κατηγορία του οργανωμένου εγκλήματος.»
Τέλος οι Σύλλογοι επισημαίνουν
επίσης «ότι ο νόμος Ν. 4968/2022 που αποτελεί Κύρωση Συμφωνίας, δεν τροποποιεί
ούτε καταργεί τις διατάξεις του Ν. 4858/2021 ως προς τις υποχρεώσεις κατόχων
και συλλεκτών, ούτε ως προς τις ποινικές ευθύνες ιδιώτη σε περίπτωση που
αποδέχτηκε προϊόν λαθρανασκαφής και παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών. Η
Συμφωνία που κυρώθηκε με το Ν. 4968/2022 δεν αναφέρει σε κανένα σημείο ότι το
ελληνικό δημόσιο απεμπολεί τα νόμιμα δικαιώματά του να διώξει ποινικά παράνομες
πράξεις που τυχόν έχουν συντελεστεί τουλάχιστον πριν την κύρωση της Συμφωνίας»
και ζητούν από την Εισαγγελέα, με βάση τις αρμοδιότητες του άρθρου 71 του Ν.
4858/2021, σε συνεργασία με τις αρμόδιες ιταλικές αρχές και τις αρχές των ΗΠΑ,
στη βάση μάλιστα των διμερών συμφωνιών που έχουν υπογραφεί να ελέγξει την
προέλευση των 161 Κυκλαδικών αντικειμένων και άλλων αρχαιοτήτων που τυχόν έχει
ο κ. Stern στην κατοχή του.
