Του Σωκράτη Αργύρη
[χρόνος ανάγνωσης 4 λεπτά και 34 δευτ.]
Το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015 αποτελεί έναν από τους πιο καθοριστικούς και ταυτόχρονα διχαστικούς σταθμούς της νεότερης ελληνικής πολιτικής ιστορίας. Παρουσιάστηκε ως μια κορυφαία δημοκρατική στιγμή, κατά την οποία ο ελληνικός λαός καλούνταν να αποφασίσει «ελεύθερα» για το μέλλον της χώρας μέσα ή έξω από τη μνημονιακή επιτήρηση. Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια της δημοκρατικής έκφρασης, το δημοψήφισμα χαρακτηρίστηκε από έλλειψη ουσιαστικής ενημέρωσης, παραπλάνηση και βαθύ πολιτικό τακτικισμό.
Το ερώτημα του δημοψηφίσματος αφορούσε την αποδοχή ή την απόρριψη μιας συγκεκριμένης πρότασης των θεσμών – της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του ΔΝΤ – που είχε ήδη αποσυρθεί. Το κείμενο στο οποίο αναφερόταν το ερώτημα ήταν δυσνόητο, γραμμένο στα αγγλικά, και απείχε σημαντικά από την κατανόηση του μέσου πολίτη.
Αυτό καθιστά το δημοψήφισμα προβληματικό στη βάση του: καλούσε τους πολίτες να αποφασίσουν χωρίς να έχουν ξεκάθαρη εικόνα για το αντικείμενο της ψήφου τους. Η κυβέρνηση Τσίπρα δεν προέβη σε μια σοβαρή, επίσημη μετάφραση ή ανάλυση των εγγράφων, ούτε προώθησε δημόσια διαβούλευση για την ουσία των προτάσεων.
Η τότε κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ εκμεταλλεύτηκε τον θυμό και την αγανάκτηση των πολιτών απέναντι στη λιτότητα, παρουσιάζοντας το «Όχι» ως μια πράξη εθνικής υπερηφάνειας, αντίστασης και δήθεν διαπραγματευτικής ενίσχυσης.
Η συζήτηση μετατοπίστηκε τεχνηέντως: από την ουσία των οικονομικών μέτρων και των όρων της πρότασης των θεσμών, στη δραματική επιλογή μεταξύ «ευρώ ή δραχμή», «ναι στους δανειστές ή όχι στη λιτότητα».
Η πραγματικότητα ήταν πολύ πιο σύνθετη. Το «Όχι» δεν σήμαινε απαραίτητα έξοδο από την Ευρωζώνη, αλλά σε επίπεδο αντίληψης – εξαιτίας της επικοινωνιακής στρατηγικής και της ασάφειας – έλαβε ένα σχεδόν υπαρξιακό χαρακτήρα για τη χώρα.
Το δημοψήφισμα προκάλεσε έντονο κοινωνικό και πολιτικό διχασμό. Το «Ναι» συνδέθηκε με τις λεγόμενες «ελίτ», τις φιλοευρωπαϊκές και πιο αστικές δυνάμεις, ενώ το «Όχι» εκφράστηκε κυρίως από τα κοινωνικά στρώματα, που είχαν υποστεί μεγαλύτερη πίεση από τα μνημονιακά μέτρα.
Ωστόσο, η πραγματική ειρωνεία αποκαλύφθηκε αμέσως μετά το αποτέλεσμα: η κυβέρνηση, που είχε ζητήσει ένα ηχηρό «Όχι» ως εργαλείο πίεσης, το μετέτρεψε σχεδόν άμεσα σε ένα νέο, ακόμη αυστηρότερο μνημόνιο. Η απόφαση αυτή αποκάλυψε την πολιτική εργαλειοποίηση του δημοψηφίσματος και την υποκρισία γύρω από την «λαϊκή εντολή».
Το δημοψήφισμα του 2015 δεν ήταν μια πράξη άμεσης δημοκρατίας, αλλά μια πολιτική παγίδα, ενταγμένη σε ένα ευρύτερο πλαίσιο τακτικισμών και ιδεολογικής εκμετάλλευσης. Η αδυναμία του ελληνικού πολιτικού συστήματος να ενημερώσει τον πολίτη, σε συνδυασμό με τον συναισθηματικό και παραπλανητικό χειρισμό του ζητήματος από την τότε κυβέρνηση, οδήγησε σε μια βαθιά θεσμική κρίση.
Η πολιτική ωρίμανση δεν έγκειται μόνο στην επιλογή, αλλά και στη γνώση της επιλογής. Και σε εκείνο το κρίσιμο σημείο της ιστορίας, η γνώση απουσίαζε.
Παράρτημα: Το επίσημο ερώτημα του δημοψηφίσματος και βασικά σημεία των εγγράφων της πρότασης των θεσμών περιλαμβάνονται στο τέλος του άρθρου για τεκμηρίωση και εμβάθυνση.
Το κείμενο του δημοψηφίσματος αναλυτικά:
Πρέπει να γίνει αποδεκτό το σχέδιο συμφωνίας, το οποίο κατέθεσαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στο Eurogroup της 25.06.2015 και αποτελείται από δύο μέρη, τα οποία συγκροτούν την ενιαία πρότασή τους:
Το πρώτο έγγραφο τιτλοφορείται «Reforms for the completion of the Current Program and Beyond» («Μεταρρυθμίσεις για την ολοκλήρωση του τρέχοντος προγράμματος και πέραν αυτού») και το δεύτερο «Preliminary Debt sustainability analysis» («Προκαταρκτική ανάλυση βιωσιμότητας χρέους»).Όσοι από τους πολίτες της χώρας απορρίπτουν την πρόταση των τριών θεσμών ψηφίζουν: ΔΕΝ ΕΓΚΡΙΝΕΤΑΙ/ΟΧΙ.
Όσοι από τους πολίτες της χώρας συμφωνούν με την πρόταση των τριών θεσμών ψηφίζουν: ΕΓΚΡΙΝΕΤΑΙ/ΝΑΙ.
Εδώ οι προτάσεις των θεσμών:1) το έγγραφο «Reforms for the Completion of the Current Program and Beyond», παρουσιάζει ένα συνεκτικό πλέγμα δημοσιονομικών, θεσμικών και διαρθρωτικών παρεμβάσεων, οι οποίες καλύπτουν το σύνολο του παραγωγικού και διοικητικού μηχανισμού της χώρας.Το κείμενο περιλαμβάνει έξι βασικούς άξονες: δημοσιονομική προσαρμογή, μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού συστήματος, αναδιάρθρωση του τομέα υγείας, διοικητική ανασυγκρότηση, ενίσχυση των ιδιωτικοποιήσεων και ενεργειακή πολιτική, καθώς και θεσμικές παρεμβάσεις στη δικαιοσύνη και τη διαφάνεια. Οι προτεινόμενες δράσεις ευθυγραμμίζονται με τις δεσμεύσεις της χώρας έναντι των θεσμών και αποτελούν απόπειρα εξισορρόπησης μεταξύ δημοσιονομικής πειθαρχίας και κοινωνικής συνοχής.
Μεταρρυθμίσεις για την ολοκλήρωση του τρέχοντος προγράμματος και πέραν αυτού.
Το έγγραφο παρουσιάζει συγκροτημένο πλέγμα μεταρρυθμίσεων και νομοθετικών κινήσεων που θα υλοποιούσε η ελληνική κυβέρνηση, σε συνέχεια της επέκτασης της 20ης Φεβρουαρίου 2015. Στόχος είναι να ολοκληρωθεί η τρέχουσα αξιολόγηση και να ξεκλειδώσει η χρηματοδότηση — βραχυπρόθεσμη για σταθερότητα και μεσοπρόθεσμη για επανένταξη της Ελλάδας στις αγορές.
1. Δημοσιονομικές & Φορολογικές Μεταρρυθμίσεις
Συμπληρωματικός προϋπολογισμός για το 2015 και μεσαία δημοσιονομική στρατηγική (2016–2019), με αξιόπιστο πακέτο μέτρων.
Αύξηση εταιρικού φόρου από 26% σε 28% (για το 2016).
• Νέοι φόροι, όπως:
– Τέλος σε διαφημίσεις στην τηλεόραση.
– Φόρος πολυτελείας σε σκάφη >10 μέτρων (από 10 % σε 13 %).
– Τονωτική παρέμβαση σε ακίνητα και κανονισμός ελάχιστης φορολόγησης.
– Φορολογία στα μικρά κανάλια, τέλη για 4G/5G άδειες, αύξηση φόρου στις ναυτιλιακές δραστηριότητες.
• Εφαρμογή φόρου 30% στα έσοδα από τυχερά παιχνίδια τύπου VLT (video lottery terminals).
2. Μεταρρυθμίσεις στο Ασφαλιστικό και Κοινωνικό Σύστημα
• Σύνδεση εισφορών και παροχών με μεταρρύθμιση για ισότητα και βιωσιμότητα.
• Συνεχής αναθεώρηση μετά την Απόφαση του ΣτΕ για τις αλλαγές του 2012.
3. Υγειονομικό Σύστημα
• Επαναφορά πλήρους συνταγογράφησης χωρίς εξαιρέσεις.
• Μείωση τιμών για off‑patent φαρμακευτικά προϊόντα.
• Έλεγχος τιμών διαγνωστικών εξετάσεων.
• Επέκταση μέτρων claw‑back σε κλινικές και φαρμακευτικά ιδρύματα για το 2015–2016.
4. Δημόσια Διοίκηση & Απασχόληση
• Ενιαίο μισθολόγιο από 1/1/2016 με σύνδεση αμοιβών σε προσόντα, απόδοση και ευθύνη.
• Όριο μισθολογίου και περιορισμός του προσωπικού μέχρι το 2019.
• Πρόσληψη αξιοκρατικών στελεχών με αξιολόγηση.
• Δράσεις για αντιμετώπιση παράνομων ή προσωρινών προσλήψεων.
5. Ιδιωτικοποιήσεις και Ενέργεια
• Προώθηση σχεδίου αποκρατικοποιήσεων (λιμάνια, μετοχές ΔΕΗ–ADMIE, αεροδρόμια, Ελληνικό).
• Μεταρρυθμίσεις στην αγορά ενέργειας και διάρθρωση της αγοράς φυσικού αερίου.
• Ολοκλήρωση NOME, ανεξαρτησία ΡΑΕ, διαφάνεια στους λογαριασμούς ρεύματος κ.ά.
6. Δικαιοσύνη & Διαφάνεια
• Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας για μείωση καθυστερήσεων.
• Αύξηση τελών σε διοικητικά δικαστήρια.
• Σχέδιο για ηλεκτρονικό σύστημα e‑Justice.
• Εθνικό σχέδιο κατά της διαφθοράς, με υποχρεωτικές δηλώσεις πόθεν και πόρων για πολιτικά κόμματα.
https://content.fortune.com/wp-content/uploads/2015/07/reforms.pdf
Επίσης το Preliminary Debt sustainability analysis του ΔΝΤ το 2015 έλεγε:
Κατά την τελευταία αξιολόγηση τον Μάιο του 2014, το ελληνικό δημόσιο χρέος εκτιμήθηκε ότι επανερχόταν σε τροχιά βιωσιμότητας, αν και παρέμενε εξαιρετικά ευάλωτο σε σοκ. Μέχρι τα τέλη του καλοκαιριού του 2014, με τα επιτόκια να έχουν μειωθεί περαιτέρω, φαινόταν ότι δεν θα χρειαζόταν επιπλέον ελάφρυνση χρέους στο πλαίσιο της συμφωνίας του Νοεμβρίου 2012, εφόσον το πρόγραμμα εφαρμοζόταν όπως είχε συμφωνηθεί.
Ωστόσο, σημαντικές αλλαγές στην πολιτική έκτοτε — κυρίως τα χαμηλότερα πρωτογενή πλεονάσματα και η αδύναμη μεταρρυθμιστική προσπάθεια, η οποία θα επιβαρύνει την ανάπτυξη και τις ιδιωτικοποιήσεις — οδηγούν σε σημαντικές νέες χρηματοδοτικές ανάγκες. Αυτές, επιπροσθέτως του ήδη πολύ υψηλού χρέους, καθιστούν τη δυναμική του χρέους μη βιώσιμη.
Το συμπέρασμα αυτό ισχύει είτε εξετάσουμε το ύψος του χρέους βάσει του πλαισίου του Νοεμβρίου 2012 είτε επικεντρωθούμε στην εξυπηρέτηση του χρέους ή στις ακαθάριστες χρηματοδοτικές ανάγκες.
Για να διασφαλιστεί ότι το χρέος θα είναι βιώσιμο με υψηλή πιθανότητα, η ελληνική πολιτική θα πρέπει να επανέλθει σε τροχιά, ενώ παράλληλα — τουλάχιστον — θα πρέπει να επεκταθούν σημαντικά οι λήξεις των υφιστάμενων ευρωπαϊκών δανείων, και να παρασχεθεί νέα ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για την κάλυψη των αναγκών των επόμενων ετών με παρόμοιους ευνοϊκούς όρους.
Αν όμως το πακέτο μεταρρυθμίσεων που εξετάζεται αποδυναμωθεί περαιτέρω — ιδίως μέσω περαιτέρω μείωσης των στόχων για πρωτογενή πλεονάσματα και ακόμη πιο αδύναμων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων — τότε θα καταστούν απαραίτητες διαγραφές (κουρέματα) χρέους.
https://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2015/cr15165.pdf
Σε αυτές τις προτάσεις είπαν ΟΧΙ τότε και η κυβέρνηση αποφάσισε να ψηφίσει μαζί με τα άλλα συστημικά κόμματα το γνωστό 3ο μνημόνιο.
