Στη μνήμη του Τέλλου Άγρα (ποιος είναι αυτός;)

του Σωκράτη Αργύρη*

…Ό,τι θα μπορούσε να συμβεί και ό,τι συνέβη
δείχνουν σ’ ένα τέλος που είναι πάντοτε παρόν…
– Τόμας Έλιοτ

Επειδή πολλά σκωπτικά έχουν γραφτεί με αφορμή την συνθήκη των Πρεσπών σχετικά για τους Μακεδονομάχους, εννοώντας ίσως ότι αυτοί που τους επικαλούνται είναι εκτός τόπου (της Μακεδονίας) και χρόνου (μέσα 19ου αιώνα με αρχές του 20ου), αγνοώντας ότι ο ιστορικός χρόνος είναι μια συνεχής ροή γεγονότων που τον διαμορφώνουν.
Γιατί τα γεγονότα που διαμόρφωσαν αυτή ακριβώς την περίοδο όχι μόνο στη Βαλκανική αλλά και στην παγκόσμια ιστορία είναι αυτά που διαμόρφωσαν την υπόλοιπη ιστορία μέχρι το τέλος του 20ου αιώνα.
Η περίοδος αυτή που για λόγους οικονομίας την τοποθετούμε στα μέσα του 19ου αιώνα είναι η εποχή των ανταγωνισμών των κρατών όπως διαμορφώθηκαν μετά την γαλλική επανάσταση που ο ανταγωνισμός αυτός δεν διαμορφώθηκε μόνο στο Ευρωπαϊκό πεδίο αλλά και σε παγκόσμιο μέσω του ιμπεριαλισμού.
Μία μορφή αυτού του ιμπεριαλισμού ήταν και η γέννηση του Ανατολικού ζητήματος δηλαδή την διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και δημιουργίας εθνικών κρατών με τρόπο που αυτά τα κράτη να ανήκουν στην σφαίρα επιρροής των κρατών που ήθελαν την διάλυση της.
Οπότε οι αγώνες που γίνονται ενάντια στην Υψηλή Πύλη ήταν αγώνες κατ’ ουσία αντιαποικιοκρατικοί γιατί ουσιαστικά ζούσαν υπό τον ζυγό του Σουλτάνου χωρίς ιδιαίτερα δικαιώματα.

Στη περίπτωση της Μακεδονίας και στο θέμα του μακεδονικού αγώνα όπως τον έζησε αυτή η περιοχή, είναι  ότι μέσω της Βουλγαρικής Εξαρχείας αν και ήταν υπό τον Οθωμανικό ζυγό η περιοχή, προσπάθησε το Βουλγαρικό VMRO να εξαναγκάσει τους εκεί Χριστιανούς να στραφούν στην Βουλγαρική Εκκλησία και να πάψουν να ανήκουν στο εκκλησίασμα του Πατριαρχείου.
Αυτός ήταν ένα νέο φαινόμενο στην Ιστορία, ένα είδους θρησκευτικού ιμπεριαλισμού, ένα είδος βίαιου προσηλυτισμού.
Αυτό το φαινόμενο δημιούργησε μία αντίδραση εκ μέρους των Ελλήνων που ουσιαστικά αντέδρασαν και μάλιστα πολλοί πήγαν για ενίσχυση του Ελληνικού στοιχείου και από πολλά μέρη της Ελλάδας.
Αυτοί οι άνθρωποι που δυστυχώς αγνοούνται, είναι αυτοί που αργότερα υπό τον Ελευθέριο Βενιζέλο πολέμησαν στους Βαλκανικούς πολέμους.
Γιατί οι Βαλκανικοί πόλεμοι δεν έγιναν να απελευθερωθεί η Μακεδονία όπως νομίζουν ορισμένοι, αλλά ήταν η αφορμή να δημιουργηθούν τα νέα ελεύθερα κράτη και η οθωμανική αυτοκρατορία να είναι παρελθόν στην Βαλκανική χερσόνησο.

Και επειδή διαβάσαμε πολλά λογοτεχνικά κείμενα από την Πηνελόπη Δέλτα, την επιστολή Παύλου Μελά στη σύζυγό του και την «Ζωή εν τάφω» του Μυριβήλη ότι εκεί δεν υπήρχε ελληνικό στοιχείο και όλοι μιλούσαν «μακεδονικά» θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι ο μεγάλος συνταγματολόγος Αλέξανδρος Σβώλος γεννήθηκε στο Κρούσοβο της σημερινής «Βόρειας Μακεδονίας» και να παραθέσω ένα χαρακτηριστικό της εποχής δημοτικό τραγούδι της επαρχίας Παιονίας στο σλαβογενές τοπικό ιδίωμα που δείχνει την ελληνική συνείδηση.

Να Γκραντάτς πούκαϊα,
να Γκουμέντσα σλούσαϊα.
Γκ’ρτσοι αντάρτσοι φ’ρλια,
Μπουγκάρτσκι κούτσινια πάγκιατ.
Μόμιτε σε σμέια
πισκέσιε να Γκ’ρτσιτε.
Γκ’ρτσιτε σε μόλια:
Μπουγκάριν ντα ζακόλια,
Μπουγκάριν ντα ζακόλια,
Κρ’φτα ντα μα πία,
Κρ’φτα ντα μα πία,
ζέμια Γκ’ρτσια ντα ισμία.

(μετάφραση)
Στο Γκαντάτσι (κορυφή του Πάικου) πυροβολούσαν,
στη Γουμένισσα ακούγαν.
Έλληνες αντάρτες ρίχναν,
Βουλγάρικα σκυλιά πέφταν.
Τα κορίτσια κουβαλούσαν
δώρα στους Έλληνες.
Τους Έλληνες (αντάρτες) παρακαλούσαν:
Βούλγαρο να σφάζαν,
Βούλγαρο να σφάζαν,
το αίμα του να πίναν,
το αίμα του να πίναν,
την Ελληνική γη να καθαρίζαν

Επίσης στο «Οδοιπορικό στη Μακεδονία 1891- 1892»
του Βικτόρ Μπεράρ** διαβάζουμε:
«Ο κατηφορικός δρόμος προς την Καστοριά δεν είναι παρά μια μακριά τσουλήθρα μέσα σε ραβδωτές πέτρες και σε αργιλόχωμα. Ούτε δάση ούτε σύδεντρα ούτε καν μοναχικά δέντρα. Ο τόπος τούτος την αξίζει την ελληνικότητά του, τέτοια γύμνια δεν έχει ούτε ο Μοριάς. Στα πλευρά των βουνών απλώνονται οι πεζούλες των καλλιεργειών. Παντού όπου η πλαγιά δεν είναι κακοτράχαλη, τοιχώματα συγκρατούν με δυσκολία τους χωματοσωρούς που κατολισθαίνουν. Για να κρατηθεί ένα μέτρο γης το έχουν υποστηλώσει σε πολλά σημεία με δυο μέτρα λιθιά. Στην κοίτη ενός ξεροποτάμου η σκιά μερικών πράσινων βαλανόδεντρων σκεπάζει το χωριό Μπάσκουρι. Τα ελληνικά τα καταλαβαίνουν με δυσκολία και μιλούν σλάβικα·δηλώνουν όμως Έλληνες και ζητούν συγνώμη που δεν είναι πιο φωτισμένοι. Φωνάζουν τα παιδιά που βγαίνουν από το σχολείο για να κάνουν τους διερμηνείς. Έρχεται κι ο παππάς κι ο δάσκαλος και τα παράπονά τους είναι τα ίδια με το Ντίχεμ: η ανασφάλεια του βουνού, οι αλβανοί ληστές, οι παπάδες του Έξαρχου.»
** Ο Βικτόρ Μπεράρ (Victor Bérard, Μορέζ 1864 – Παρίσι 1931) ήταν Γάλλος πολιτικός, διπλωμάτης και ελληνιστής, οπαδός της ριζοσπαστικής σοσιαλιστικής Αριστεράς.
https://journals.openedition.org/ceb/1471
https://kapsimi.gr/imperialismos-mia-meleti

*Ο Σωκράτης Αργύρης έχει κάνει σπουδές Ιστορίας και Οικονομίας στη Γαλλία και Αγγλία.

mail

Αλληλογραφία προς την Σύνταξη της «Γραφίδας»